فدوروف طرحی برای تشکیل ارتش رباتیک خصوصی در اوکراین مطرح کرد

میخایلو فدوروف، وزیر دفاع پیشین اوکراین، در رویداد IT Arena 2026 در شهر لویو از برنامه‌ای برای گسترش رباتیک در میدان نبرد و ایجاد یک «ارتش ربات‌ها» با تکیه بر شرکت‌های خصوصی خبر داد. او با اشاره به اینکه پهپادها، به گفته‌اش، اکنون بیش از ۹۵ درصد درگیری‌ها با اهداف را پوشش می‌دهند، خواستار حرکت به‌سوی رباتی‌شدن گسترده‌تر جنگ شد؛ مسیری که می‌تواند نقش فناوری‌های خودکار و شرکت‌های دفاعی را در جنگ آینده پررنگ‌تر کند، اما جزئیات آن و میزان اختیار سامانه‌ها هنوز مشخص نیست.

از پهپادها تا رباتی‌شدن میدان نبرد

فدوروف در سخنرانی خود آماری درباره نقش پهپادها در عملیات ارائه کرد و گفت بیش از ۹۵ درصد «درگیری‌ها با اهداف» اکنون به این ابزارها مربوط است. گزارش منبع، تعریف دقیق این شاخص یا محدوده زمانی و عملیاتی آن را مشخص نمی‌کند؛ بنابراین نمی‌توان از این رقم به‌تنهایی برداشت کرد که همه عملیات نظامی یا تمام انواع درگیری در اوکراین به همین نسبت به پهپادها متکی هستند.

او همچنین گفت اوکراین بیش از ۷۰۰ تولیدکننده پهپاد دارد. برای این آمار نیز بازه زمانی و دامنه شرکت‌های شمرده‌شده توضیح داده نشده است. بااین‌حال، کنار هم قرار گرفتن این دو رقم در سخنان فدوروف نشان می‌دهد که او پهپادها را هم ابزار غالب در عملیات و هم بخشی از یک صنعت گسترده فناوری دفاعی می‌داند.

اوکراین در سال‌های اخیر به میدان آزمایش فناوری‌های نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی، به‌ویژه پهپادها، تبدیل شده است. داده‌های رزمی مرتبط با کاربرد هوش مصنوعی در این عملیات، به گفته گزارش، به کالایی برای صادرات نیز بدل شده و بریتانیا نخستین خریدار آن بوده است. منبع جزئیات بیشتری درباره نوع داده‌ها، چگونگی فروش یا کاربرد آن‌ها ارائه نمی‌کند.

«رباتی‌شدن میدان نبرد» اصطلاحی گسترده است و لزوماً به معنای استفاده از ربات‌های انسان‌نما نیست. این عبارت می‌تواند به گسترش سامانه‌های بدون سرنشین و ابزارهایی اشاره داشته باشد که بخشی از وظایف نظامی را انجام می‌دهند. در طرح فدوروف، نوع و دامنه سامانه‌هایی که قرار است توسعه داده شوند، به‌طور کامل شرح داده نشده است.

برنامه‌ای متکی بر شرکت‌های خصوصی

فدوروف می‌خواهد برنامه خود را بر شبکه‌ای از شرکت‌های خصوصی فناوری دفاعی بنا کند. طبق گزارش، او قصد دارد در شرکت‌ها سرمایه‌گذاری کند، پروژه‌های فناورانه خود را راه‌اندازی کند و سامانه‌های عملیاتی را همراه با ارتش و در مقیاس گسترده بیازماید. این طرح، در صورت اجرا، پیوندی مستقیم میان سرمایه‌گذاری خصوصی، توسعه فناوری و آزمایش نظامی برقرار می‌کند.

فدوروف در تلگرام نوشت: «ربات‌ها باید بجنگند، نه مردم.» این جمله جهت‌گیری اعلام‌شده برنامه را خلاصه می‌کند، اما پاسخ روشنی به پرسش‌های فنی و عملی نمی‌دهد: چه سامانه‌هایی در اولویت خواهند بود، چه وظایفی به آن‌ها سپرده می‌شود و نقش نیروهای انسانی در کنترل عملیات چه خواهد بود؟ گزارش، جزئیات بیشتری درباره زمان‌بندی یا سازوکار اجرایی طرح ندارد.

از جمله ابهام‌های اصلی، میزان خودمختاری ربات‌های نظامی پیشنهادی است. خودمختاری در این زمینه یعنی سامانه تا چه اندازه می‌تواند بدون دستور مستقیم انسان عمل کند؛ برای نمونه، آیا فقط اطلاعات را پردازش و پیشنهاد ارائه می‌دهد یا در انتخاب هدف و اجرای حمله نیز تصمیم می‌گیرد؟ در گزارش آمده است که مشخص نیست ربات‌های مورد نظر فدوروف خودشان تصمیم حمله خواهند گرفت یا نه. همچنین اشاره شده که بنا بر گزارش‌ها، چنین تصمیم‌هایی در مورد پهپادها در حال حاضر نیز گرفته می‌شوند؛ اما جزئیات یا شواهد بیشتری برای این ادعا در متن ارائه نشده است.

پیام سیاسی، جذب سرمایه و پرسش‌های خودمختاری

این اعلام برنامه در فضایی مطرح شده که کشورها در سازمان ملل درباره محدودیت سلاح‌های خودمختار بحث می‌کنند. در مقابل، فدوروف از «رباتی‌کردن کامل میدان نبرد» حمایت کرده است. هم‌زمانی این دو رویکرد، فاصله میان گفت‌وگوهای بین‌المللی درباره محدودسازی و ابتکارهای عملی برای گسترش فناوری‌های رزمی را برجسته می‌کند.

به گزارش منبع، کارزار فدوروف علاوه بر هدف نظامی، کارکردی روانی نیز دارد: می‌تواند برای ترساندن روسیه و جلب سرمایه‌گذاران به کار رود. یک تریلر نظامی و وب‌سایتی با عنوان «Army of Robots» نیز در معرفی برنامه به کار رفته است. این عناصر نشان می‌دهند که معرفی طرح صرفاً به تشریح یک برنامه فنی محدود نیست و جنبه تبلیغاتی آن هم اهمیت دارد.

بااین‌حال، تصویر ربات‌های انسان‌نمایی که در تریلر دیده می‌شوند با توان عملیاتی آن‌ها در میدان نبرد یکی نیست. گزارش می‌گوید این ربات‌ها هنوز فاصله زیادی با آمادگی رزمی پهپادها دارند و حتی ممکن است از نظر نظامی کاربرد چندانی نداشته باشند. بنابراین نباید جلوه‌های تصویری و عنوان «ارتش ربات‌ها» را معادل وجود نیرویی آماده برای استقرار دانست. در اطلاعات منتشرشده، جزئیات کافی برای ارزیابی توانایی واقعی این ربات‌ها وجود ندارد.

استفاده از ویدئوی نمایشی برای طرح موضوع ربات‌های رزمی سابقه دارد. حدود ۹ سال پیش، Future of Life Institute فیلم «Slaughterbots» را منتشر کرد؛ اثری نمایشی که هدفش هشدار درباره ربات‌های رزمی خودمختار بود. در روایت گزارش، تفاوت اصلی میان آن فیلم و کارزار کنونی فدوروف در پیام آن‌هاست: یکی درباره خطرهای این فناوری هشدار می‌داد و دیگری برای پیشبرد یک برنامه نظامی و جذب توجه و سرمایه به کار می‌رود.

اهمیت خبر، در نتیجه، فقط به معرفی یک طرح تازه محدود نیست. سخنان فدوروف نشان می‌دهد تجربه جنگ پهپادی چگونه می‌تواند به پیشنهادهایی برای رباتی‌شدن گسترده‌تر منجر شود. در عین حال، فاصله میان تبلیغات، توان فنی سامانه‌ها و میزان کنترل انسانی همچنان روشن نشده است. تا زمانی که جزئیات بیشتری درباره فناوری‌های مورد نظر، شیوه آزمایش و اختیار تصمیم‌گیری آن‌ها منتشر نشود، ارزیابی عملی برنامه دشوار خواهد بود.

این خبر برای چه کسانی اهمیت دارد

این خبر برای سیاست‌گذاران و نهادهایی که درباره سلاح‌های خودمختار گفت‌وگو می‌کنند اهمیت دارد، زیرا برنامه‌ای خصوصی برای توسعه فناوری رزمی را در کنار بحث‌های بین‌المللی درباره محدودیت‌ها قرار می‌دهد. برای شرکت‌های فناوری دفاعی و سرمایه‌گذاران نیز مهم است، چون فدوروف از سرمایه‌گذاری و آزمایش نظامی در مقیاس گسترده سخن گفته است.

پژوهشگران هوش مصنوعی و رباتیک، و همچنین ناظران جنگ اوکراین، می‌توانند این طرح را نشانه‌ای از تغییر اولویت‌ها در فناوری نظامی بدانند؛ هرچند اطلاعات فعلی برای نتیجه‌گیری درباره توان سامانه‌های پیشنهادی کافی نیست. برای عموم نیز پرسش اصلی این است که اگر ربات‌ها سهم بیشتری در جنگ داشته باشند، انسان‌ها تا چه اندازه کنترل تصمیم‌های مرگ‌بار را حفظ خواهند کرد.