ترامپ در فرمانی استفاده دولتی از «هوش مصنوعی» را کنار گذاشت

تغییر نام هوش مصنوعی در دولت آمریکا، به گفته گزارش WIRED، با فرمانی از سوی دونالد ترامپ وارد دستور کار شده است: رئیس‌جمهور خواسته دولت به‌جای اصطلاح جاافتاده «artificial intelligence» از عبارت «Super Intelligence» استفاده کند. این تصمیم در نشستی با مدیران ارشد صنعت فناوری مطرح شد و گزارش می‌گوید هیچ‌یک از چهره‌های حاضر به آن اعتراض نکردند؛ سکوتی که نویسنده آن را نه فقط همراهی با یک تغییر واژگانی، بلکه آزمونی سیاسی برای سنجش وفاداری مدیران به رئیس‌جمهور می‌خواند.

تغییر نام هوش مصنوعی از واژه‌ای جاافتاده به دستور دولتی

اصطلاح «هوش مصنوعی» سابقه‌ای حدود هفتادساله دارد. به روایت WIRED، گروهی از دانشمندان در تابستانی در دهه ۱۹۵۰ در کالج دارتموث گرد هم آمدند تا درباره این ایده بحث کنند که شاید ماشین‌ها روزی بتوانند فرایندهایی شبیه تفکر انسان را انجام دهند. جان مک‌کارتی، از دانشمندان آن جمع، نام «artificial intelligence» را برای این حوزه پیشنهاد کرد و این نام در گذر زمان تثبیت شد.

نویسنده گزارش برای نشان دادن میزان رواج این اصطلاح به جست‌وجوی آن در Google Scholar اشاره می‌کند: هنگام نگارش متن، حدود هفت میلیون و چهارصدوبیست هزار نتیجه برای عبارت «artificial intelligence» دیده می‌شد. این عدد در گزارش به‌عنوان نشانه‌ای از فراگیری واژه مطرح شده است؛ اصطلاحی که هم در فضای پژوهشی و هم در گفت‌وگوهای عمومی شناخته‌شده است.

با این پیشینه، کنارگذاشتن واژه برای نویسنده WIRED صرفاً یک اصلاح اداری یا انتخاب واژگانی نیست. این اصطلاح نام یک حوزه علمی و صنعتی است که شرکت‌های بزرگ فناوری بخش مهمی از فعالیت و هویت خود را حول آن شکل داده‌اند. گزارش می‌گوید مدیرانی که در نشست کاخ سفید حضور داشتند، سال‌ها درباره هوش مصنوعی سخن گفته و کسب‌وکارهایشان را در پیوند با آن توسعه داده‌اند؛ از همین رو، پذیرش بی‌اعتراض نام تازه از نگاه نویسنده معنایی فراتر از تغییر چند کلمه دارد.

از سخنرانی سازمان ملل تا نشست کاخ سفید

بر اساس گزارش، ترامپ در سخنرانی ۲۳ سپتامبر خود در سازمان ملل اشاره کرده بود که شاید بخواهد اصطلاح «artificial intelligence» را کنار بگذارد. نویسنده WIRED می‌گوید آن اظهارنظر در ابتدا بیشتر به یک تهدید یا حرفی گذرا شباهت داشت، اما در ادامه، رئیس‌جمهور در ناهاری در کاخ سفید با حضور شماری از چهره‌های مهم صنعت هوش مصنوعی، ایده را به تصمیمی اجرایی تبدیل کرد.

گزارش این اقدام را با فرمان اجرایی توصیف می‌کند و می‌گوید بر اساس آن، عبارت «artificial intelligence» برای دولت ممنوع یا نامطلوب اعلام شده و دولت باید از «Super Intelligence» استفاده کند. در متن WIRED جزئیات بیشتری درباره دامنه حقوقی فرمان، نهادهایی که مشمول آن می‌شوند یا شیوه اجرای آن ارائه نشده است. همچنین گزارشی از تغییر رسمی نام در کل صنعت یا الزام شرکت‌های خصوصی به پیروی از فرمان مطرح نمی‌شود؛ در عوض، نویسنده می‌گوید ترامپ ظاهراً انتظار دارد بخش خصوصی نیز از دولت پیروی کند.

این تمایز مهم است: گزارش، از یک‌سو تصمیم دولت را به‌عنوان موضوع فرمان توصیف می‌کند و از سوی دیگر، احتمال تأثیر آن بر شرکت‌ها را در قالب انتظار رئیس‌جمهور مطرح می‌کند. بنابراین، متن مبنایی برای نتیجه‌گیری درباره تغییر رسمی نام این رشته در دانشگاه‌ها، پژوهش‌ها یا تمام شرکت‌ها به دست نمی‌دهد. موضوع اصلی گزارش، واکنش مدیران فناوری حاضر در نشست و معنایی است که نویسنده برای آن قائل می‌شود.

سکوت مدیران و تعبیر «آزمون وفاداری»

WIRED نام چند مدیر حاضر در نشست را برمی‌شمارد: جف بزوس، جنسن هوانگ، داریو آمودی، مارک زاکربرگ، ساندار پیچای، گرگ بروکمن، الکس کارپ و ایلان ماسک. به گفته گزارش، هیچ‌یک از این افراد در برابر ایده تغییر نام اعتراض نکردند. متن، واکنش یا توضیح جداگانه‌ای از این مدیران نقل نمی‌کند و نمی‌گوید هرکدام به‌طور مستقل چه موضعی داشته‌اند؛ ادعای محوری آن این است که در آن جمع، مخالفتی علنی ثبت نشد.

جیکوب وایسبرگ، نویسنده کتابی درباره همکاری افراد بانفوذ با ترامپ، این موقعیت را نمونه‌ای از «آزمون وفاداری» می‌داند. در این برداشت، هدف آزمون آن است که مشخص شود آیا افراد صاحب‌قدرت برای جلب رضایت رئیس‌جمهور یا دورماندن از خشم او حاضرند با خواسته‌ای که از نظرشان نامعقول است همراه شوند یا نه. وایسبرگ در گفت‌وگو با WIRED می‌گوید تنها راه مقاومت در برابر چنین وضعیتی، اقدام جمعی است.

پرسش او این است که اگر همه مدیران حاضر با شرایط مربوط به خودتنظیمی موافقت می‌کردند، اما تغییر نام را نمی‌پذیرفتند، رئیس‌جمهور چه واکنشی نشان می‌داد. این پرسش، محور تحلیلی گزارش را روشن می‌کند: مسئله فقط این نیست که یک دولت چه اصطلاحی را در اسنادش به کار می‌برد؛ موضوع این است که آیا مدیران بزرگ فناوری در برابر فشار سیاسی، حاضر به بیان مخالفت مشترک هستند یا ترجیح می‌دهند سکوت کنند.

با این حال، این تعبیر را باید به نویسنده گزارش و وایسبرگ نسبت داد، نه به‌عنوان انگیزه‌ای اثبات‌شده برای همه افراد حاضر در نشست. متن از سکوت گزارش‌شده نتیجه‌ای سیاسی می‌گیرد، اما توضیح نمی‌دهد که هر مدیر چرا واکنشی نشان نداده یا آیا دیدگاه خود را در خارج از جلسه بیان کرده است. همین محدودیت، مرز میان رویداد گزارش‌شده و تفسیر نویسنده را مهم می‌کند: فرمان و سکوت حاضران، روایت WIRED از اتفاق‌اند؛ «آزمون وفاداری» چارچوبی است که گزارش برای تحلیل آن به کار می‌برد.

اهمیت یک واژه در صنعت فناوری

در نگاه نخست، تغییر نام یک حوزه ممکن است در مقایسه با پیامدهای خود فناوری، موضوعی کم‌اهمیت به نظر برسد. اما نویسنده WIRED می‌گوید برای فعالان این صنعت، «هوش مصنوعی» فقط مجموعه‌ای از حروف نیست؛ اصطلاحی است که با هویت حرفه‌ای، تاریخ شکل‌گیری حوزه و تصور عمومی از آن پیوند خورده است. به همین دلیل، کنارگذاشتن آن با دستور سیاسی می‌تواند پرسش‌هایی درباره رابطه دولت و شرکت‌های فناوری ایجاد کند.

گزارش این ماجرا را به‌عنوان نمونه‌ای از قدرت رئیس‌جمهور در شکل‌دادن به رفتار مدیران توصیف می‌کند. استدلال نویسنده این است که بزرگی شرکت‌ها یا نفوذ اقتصادی مدیران الزاماً به معنای مقاومت آن‌ها در برابر خواسته سیاسی نیست. با این حال، متن شواهدی درباره تغییر سیاست شرکت‌ها، آثار عملی فرمان یا واکنش کارکنان و پژوهشگران ارائه نمی‌کند. در نتیجه، پیامدهایی که مطرح می‌شوند فعلاً در سطح تحلیل درباره نماد و رفتار سیاسی باقی می‌مانند.

همچنین این رویداد پرسشی درباره مرز اختیار دولت در زبان رسمی پیش می‌کشد: یک دولت می‌تواند برای نام‌گذاری در نهادهای خود اصطلاحی تازه انتخاب کند، اما گزارش روشن نمی‌کند که فرمان مورد اشاره تا چه اندازه بر کاربرد اصطلاح در بیرون از دولت اثر می‌گذارد. تفاوت میان نامی که دولت در اسنادش به کار می‌برد و نامی که جامعه علمی و شرکت‌ها برای یک رشته استفاده می‌کنند، در متن حل‌وفصل نشده است. از این رو، مهم‌ترین نکته فعلی نه تغییر قطعی نام کل حوزه، بلکه کوشش دولت برای جایگزین‌کردن اصطلاح در کاربرد رسمی و واکنش مدیرانی است که در نشست حضور داشتند.

این خبر برای چه کسانی اهمیت دارد

این ماجرا برای مدیران شرکت‌های هوش مصنوعی، پژوهشگران و فعالان سیاست‌گذاری فناوری اهمیت دارد، چون به رابطه میان تصمیم‌های سیاسی و رفتار صنعت مربوط می‌شود. برای کارکنان دولت و نهادهای پژوهشی نیز پرسش عملی این است که آیا اصطلاح تازه فقط در ارتباطات رسمی به کار می‌رود یا دامنه گسترده‌تری پیدا می‌کند؛ گزارشی که در دست است به این پرسش پاسخ نمی‌دهد.

برای عموم مخاطبان، اهمیت خبر در تمایز میان تغییر واژه و تغییر واقعی در فناوری یا سیاست است. WIRED از فرمانی درباره اصطلاحات دولتی و سکوت مدیران در یک نشست سخن می‌گوید، نه از تغییر در مدل‌ها، محصولات یا قابلیت‌های هوش مصنوعی. آنچه در گزارش برجسته می‌شود، معنای سیاسی این سکوت و این پرسش است که آیا مدیران قدرتمند فناوری در برابر فشار رئیس‌جمهور می‌توانند موضعی جمعی بگیرند.