دادگاه ووهان هزینه تولید با هوش مصنوعی را در خسارت نقض کپی‌رایت سنجید

دادگاهی در شهر ووهان چین در پرونده نقض کپی‌رایت یک درام کوتاه تولیدشده با هوش مصنوعی، هزینه مصرف توکن و مجوز ابزارهای هوش مصنوعی را در محاسبه خسارت وارد کرد؛ تصمیمی که بر اساس گزارش منتشرشده، نخستین مورد از به‌حساب‌آوردن این هزینه‌ها در تعیین خسارت کپی‌رایت است. دادگاه این اثر یک‌ساعته را اثری صوتی‌ـ‌تصویری قابل حمایت دانست و شرکت ناقض را به پرداخت ۲۰ هزار یوان، حدود ۲۹۰۰ دلار، به شاکی محکوم کرد. اهمیت پرونده فقط به مبلغ حکم محدود نیست: دادگاه در توضیح ارزش اثر، هم هزینه‌های ویژه تولید با هوش مصنوعی را بررسی کرد و هم نقش تصمیم‌های انسانی در شکل‌گیری محصول نهایی را.

پرونده از ساخت درام تا بازنشر یک‌روزه

به گزارش The Decoder، شرکتی در اوایل سال ۲۰۲۶ با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی یک درام کوتاه یک‌ساعته ساخت و آن را در پلتفرم‌هایی از جمله WeChat منتشر کرد. یک روز بعد، شرکت دیگری اثر را کپی کرد، عنوان تازه‌ای روی آن گذاشت و در نسخه منتشرشده تبلیغ قرار داد. شرکت نخست در پی این اقدام از شرکت دوم شکایت کرد.

جزئیات گزارش نشان می‌دهد اختلاف بر سر استفاده بدون اجازه از یک اثر تولیدشده با کمک هوش مصنوعی بوده است؛ اما موضوع حقوقی پرونده تنها این نبود که بخشی از فرایند تولید به ابزارهای خودکار سپرده شده بود. دادگاه باید بررسی می‌کرد آیا نتیجه کار واجد ویژگی‌هایی هست که آن را در قالب یک اثر قابل حمایت قرار دهد، و در صورت نقض حق، چه عواملی باید برای تعیین خسارت در نظر گرفته شوند.

مطابق گزارشی که The Decoder با استناد به National Law Review منتشر کرده، دادگاه در ارزیابی مبلغ خسارت، به هزینه‌هایی نیز توجه کرد که مستقیماً به استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مربوط بودند. این هزینه‌ها شامل مصرف توکن و پرداخت بابت مجوز ابزارها می‌شد. توکن واحدی است که بسیاری از سامانه‌های هوش مصنوعی برای پردازش متن یا تولید پاسخ به کار می‌برند و میزان مصرف آن می‌تواند در هزینه استفاده از سرویس اثر داشته باشد.

هوش مصنوعی ابزار بود، نه جایگزین تصمیم‌های خلاقانه

دادگاه اثر را یک اثر صوتی‌ـ‌تصویری قابل حمایت طبقه‌بندی کرد؛ با این استدلال که کارکنان شرکت در مراحل مختلف تولید، تصمیم‌های خلاقانه خود را اعمال کرده بودند. این مراحل، طبق گزارش، از نگارش فیلمنامه و طراحی پرامپت‌ها آغاز می‌شد و انتخاب خروجی‌های تولیدشده با هوش مصنوعی و تدوین نهایی را نیز دربرمی‌گرفت.

پرامپت، دستور یا توضیحی است که کاربر به سامانه هوش مصنوعی می‌دهد تا آن را به تولید محتوای موردنظر هدایت کند. در این پرونده، دادگاه صرف استفاده از چنین ابزاری را دلیلی برای نادیده‌گرفتن نقش انسان ندانست. ارزیابی دادگاه، بنا بر گزارش، بر این نکته متمرکز بود که کارکنان در بخش‌های گوناگون کار انتخاب و تصمیم‌گیری کرده‌اند و هوش مصنوعی در این فرایند نقش ابزار را داشته است.

این تمایز برای فهم حکم مهم است. موضوع، طبق اطلاعات منتشرشده، این نبود که هر خروجی تولیدشده با هوش مصنوعی خودبه‌خود مشمول حمایت کپی‌رایت است. آنچه دادگاه درباره این اثر مشخص بررسی کرد، مشارکت خلاقانه کارکنان در شکل‌دادن به محصول بود. بنابراین، نباید از این پرونده نتیجه گرفت که صرف استفاده از یک ابزار هوش مصنوعی برای تولید محتوا، به‌تنهایی برای اثبات حق مالکیت کافی است.

در عین حال، در نظر گرفتن هزینه ابزارها نشان می‌دهد که دادگاه در محاسبه خسارت، استفاده از هوش مصنوعی را از مجموعه هزینه‌های تولید جدا نکرده است. هزینه مصرف توکن و مجوز، در کنار عناصر دیگر، بخشی از ارزیابی پرونده شد؛ نه اینکه جایگزین بررسی نقش خلاقانه یا سایر معیارهای مرتبط شود.

مبلغ خسارت و معیارهای مورد بررسی

دادگاه در نهایت ۲۰ هزار یوان به شاکی اختصاص داد؛ رقمی که در گزارش حدود ۲۹۰۰ دلار برآورد شده است. متن منتشرشده جزئیات تفکیکی از سهم هر عامل در رسیدن به این مبلغ ارائه نمی‌کند. بنابراین روشن نیست هزینه توکن یا مجوز ابزارها به‌تنهایی چه اندازه بر رقم نهایی اثر گذاشته است.

آنچه گزارش بیان می‌کند این است که دادگاه، علاوه بر هزینه‌های مختص استفاده از هوش مصنوعی، معیارهای متعارف‌تری را نیز در نظر گرفت: مدت‌زمان اثر، گستره توزیع و مدت ادامه نقض. به بیان دیگر، محاسبه خسارت فقط بر پایه هزینه ساخت انجام نشد؛ ویژگی‌های خود اثر و چگونگی استفاده بدون اجازه از آن نیز در ارزیابی مطرح بود.

این رویکرد، در سطح همین پرونده، تصویری از تولید محتوای هوش مصنوعی به‌عنوان فعالیتی با هزینه‌های قابل شناسایی ارائه می‌دهد. در چنین تولیدی، ممکن است بخشی از هزینه‌ها به دسترسی یا مجوز ابزار مربوط باشد و بخشی دیگر با میزان استفاده از سرویس پیوند داشته باشد. بااین‌حال، گزارش موجود توضیح نمی‌دهد دادگاه چگونه هر یک از این هزینه‌ها را محاسبه یا راستی‌آزمایی کرده است و از یک حکم نمی‌توان فرمول عمومی برای پرونده‌های دیگر استخراج کرد.

توصیه دادگاه برای مستندسازی فرایند تولید

دادگاه به سازندگان توصیه کرد اسناد مربوط به روند تولید اثر را نگه دارند؛ از جمله فیلمنامه‌ها، پیش‌نویس پرامپت‌ها و فایل‌های پروژه. این توصیه با منطق ارزیابی همین پرونده ارتباط دارد: اگر تشخیص نقش انسان در تولید اهمیت داشته باشد، مدارکی که مراحل کار و تصمیم‌های گرفته‌شده را نشان می‌دهند می‌توانند در توضیح چگونگی شکل‌گیری اثر به کار بیایند.

این توصیه به معنای آن نیست که گزارش از تعیین یک قالب رسمی یا الزام حقوقی تازه خبر می‌دهد. آنچه منتشر شده، توصیه دادگاه به نگهداری مدارک است. بااین‌حال، برای سازندگان محتوای هوش مصنوعی، نگهداری نسخه‌های مختلف فیلمنامه، دستورهای واردشده به ابزار و فایل‌های تدوین می‌تواند به ثبت مسیر تولید کمک کند؛ به‌ویژه وقتی درباره میزان دخالت انسانی یا استفاده بدون اجازه از اثر اختلاف پیش بیاید.

پرونده همچنین در امتداد نمونه‌های قبلی حمایت از آثار مرتبط با هوش مصنوعی در چین قرار می‌گیرد. گزارش یادآوری می‌کند که دادگاهی در پکن در سال ۲۰۲۳ پیش‌تر برای یک تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی حمایت کپی‌رایت در نظر گرفته بود. پرونده تازه ووهان نیز به اثری متفاوت، یعنی یک درام کوتاه صوتی‌ـ‌تصویری، مربوط است و در کنار بررسی نقش خلاقانه انسان، هزینه‌های تولید با ابزارهای هوش مصنوعی را وارد محاسبه خسارت کرده است.

با وجود این سابقه، حکم ووهان را باید در محدوده اطلاعات گزارش‌شده و شرایط همان پرونده خواند. گزارش نمی‌گوید این معیارها به‌طور خودکار در همه دعاوی کپی‌رایت چین یا کشورهای دیگر اجرا خواهند شد. اهمیت تصمیم بیشتر در آن است که هزینه‌های خاص تولید با هوش مصنوعی در یک پرونده واقعی مورد توجه قرار گرفته و دادگاه درباره نقش انسان و ابزار در ساخت اثر توضیح داده است.

این خبر برای چه کسانی اهمیت دارد

این تصمیم برای شرکت‌ها و افرادی که با کمک هوش مصنوعی فیلم کوتاه، درام یا محتوای صوتی‌ـ‌تصویری می‌سازند، نشانه‌ای عملی دارد: ثبت روند تولید می‌تواند در توضیح سهم تصمیم‌های انسانی و هزینه‌های ابزارها اهمیت پیدا کند. ناشران و پلتفرم‌های محتوا نیز با پرونده‌ای روبه‌رو هستند که در آن بازنشر اثر با تغییر عنوان و افزودن تبلیغ، موضوع دعوا بوده است.

برای وکلا و فعالان سیاست‌گذاری فناوری، پرونده پرسش‌های مشخصی درباره نحوه ارزیابی هزینه‌های ابزارهای هوش مصنوعی و مستندات لازم در دعاوی حق نشر مطرح می‌کند. بااین‌حال، حکم ووهان به‌تنهایی پاسخ جامعی برای همه این پرسش‌ها نیست. آنچه فعلاً می‌توان گفت این است که در این پرونده، دادگاه هم هزینه‌های مرتبط با هوش مصنوعی و هم عوامل سنتی‌ترِ سنجش خسارت را بررسی کرد و برای تشخیص قابلیت حمایت از اثر، بر تصمیم‌های خلاقانه کارکنان تأکید گذاشت.